आइसलँड हा पृथ्वीवरील काही मोजक्या देशांपैकी एक होता, जिथे कधीही डास आढळले नव्हते. परंतु आता हा विक्रम मोडला आहे. इतिहासात प्रथमच आइसलँडमध्ये डास आढळले आहेत.
वैज्ञानिकांनी पुष्टी केली की क्योस (Kjós) या छोट्या गावात एका बागेत दोन मादी आणि एक नर डास सापडले. हे कीटक स्थानिक कीटक अभ्यासक ब्योर्न ह्जाल्टासन (Björn Hjaltason) यांनी शोधले.
पण प्रश्न असा आहे — या डासांनी शेकडो वर्षे थंड राहिलेल्या आइसलँडमध्ये अचानक कशी एंट्री घेतली? याचे उत्तर आहे — हवामान बदल.
हवामान बदल म्हणजे काय आणि तो डासांसाठी कसा अनुकूल ठरतो?
हवामान बदल म्हणजे पृथ्वीवरील तापमान आणि हवामानातील दीर्घकालीन बदल. गेल्या काही दशकांपासून पृथ्वी अधिक उष्ण होत आहे, ज्याला ग्लोबल वॉर्मिंग म्हणतात.
डास हे शीतरक्ती (cold-blooded) कीटक आहेत. त्यांना उष्णतेशिवाय जगता येत नाही, कारण ते स्वतःचे शरीर तापमान नियंत्रित करू शकत नाहीत.
उबदार हवा, दीर्घ उन्हाळे आणि वाढती आर्द्रता हे डासांच्या जगण्यासाठी आणि प्रजननासाठी सर्वात योग्य घटक आहेत.
त्यामुळे, तापमान वाढत असल्याने ज्या प्रदेशांमध्ये आधी डास जगू शकत नव्हते, तिथे आता ते वाढू लागले आहेत.
उष्णतेचा डासांच्या वाढीवर होणारा परिणाम
२००९ मध्ये PLOS जर्नलमध्ये प्रकाशित अभ्यासानुसार, जास्त तापमानामुळे डास केवळ जिवंत राहतातच नाहीत, तर ते अधिक वेगाने प्रजनन करतात.
जास्त उष्णतेमुळे —
- डासांची अंडी लवकर फुटतात
- अळ्या जलद वाढतात
- प्रौढ डास वारंवार चावतात
उष्णतेमुळे डासांची वाढ वेगाने होते आणि त्यांच्या संख्येत झपाट्याने वाढ होते.
फक्त मादी डास चावतात — आणि त्यामागचं वैज्ञानिक कारण
बहुतांश लोकांना हे माहीत नसते की फक्त मादी डासच मानवाचे रक्त शोषतात.
त्यांना अंडे तयार करण्यासाठी रक्तातील प्रथिनांची आवश्यकता असते.
उबदार हवामानामुळे त्या रक्त लवकर पचवतात, आणि त्यामुळे त्या अल्पावधीत पुन्हा चावतात.
या प्रक्रियेमुळे डासांचा त्रास वाढतो आणि संसर्गजन्य आजारांचा धोका वाढतो.
आइसलँडमध्ये तापमान वाढ — डासांसाठी अनुकूल वातावरण
आइसलँड हा उत्तर अटलांटिकमधील अत्यंत थंड देश आहे. मात्र आता इथे तापमान झपाट्याने वाढत आहे.
वैज्ञानिक सांगतात की आइसलँडचे तापमान उत्तर गोलार्धाच्या इतर भागांपेक्षा चारपट वेगाने वाढत आहे.
२०२५ मध्ये आइसलँडमध्ये सलग दहा दिवस २०°C पेक्षा जास्त तापमान राहिले — जे यापूर्वी जवळजवळ अशक्य मानले जात होते.
या उष्णतेमुळे आणि वाढत्या आर्द्रतेमुळे डासांना आता इथे जगण्यासाठी योग्य वातावरण मिळाले आहे.
आणि म्हणूनच इतिहासात पहिल्यांदाच आइसलँडमध्ये डासांचे अस्तित्व नोंदले गेले आहे.
हवामान बदलाचा इशारा — छोटा प्रसंग पण मोठा संदेश
आइसलँडमध्ये डास आढळल्याची बातमी केवळ एक विचित्र नैसर्गिक घटना वाटू शकते, पण ती हवामान बदलाचा मोठा इशारा आहे.
जे प्रदेश आधी अतिथंड होते आणि जिथे डासांना टिकणे शक्य नव्हते, ते आता त्यांच्या वाढीसाठी योग्य ठरत आहेत.
एका वैज्ञानिकाने यावर भाष्य करताना म्हटले —
“चांगली बातमी म्हणजे काही उष्ण प्रदेशांमध्ये डासजन्य आजार कमी होतील. पण वाईट बातमी म्हणजे थंड प्रदेशही आता या लढाईत उतरले आहेत.”
जागतिक पातळीवरील परिणाम — आरोग्य आणि पर्यावरणावर संकट
डास हे केवळ त्रासदायक कीटक नाहीत, तर ते डेंग्यू, मलेरिया, झिका सारखे अनेक आजार पसरवतात.
तापमान वाढल्याने हे आजार आधी न दिसलेल्या प्रदेशांमध्ये पसरू शकतात.
हवामान बदलामुळे डासांची वाढ नियंत्रित करणे अवघड होत चालले आहे आणि त्यामुळे जगभरातील आरोग्य संस्था सतर्क झाल्या आहेत.
हा बदल केवळ आइसलँडपुरता मर्यादित नाही, तर तो जागतिक पर्यावरणीय संकटाचे लक्षण आहे.
शेवटचा विचार — निसर्गाचा बदल आणि आपली जबाबदारी
आइसलँडमध्ये डासांचा शोध हा छोटा प्रसंग असला तरी त्यातून मोठा संदेश मिळतो.
तो दाखवतो की निसर्गातील सूक्ष्म बदलही पृथ्वीच्या परिसंस्थेवर प्रचंड परिणाम करू शकतात.
हवामान बदल आता केवळ आकडेवारी नाही, तर तो प्रत्यक्ष जीवनातील वास्तव बनला आहे.
आपण या बदलांना वेळेवर ओळखून पर्यावरण रक्षणासाठी पावले उचलली पाहिजेत, अन्यथा अशा घटनांचा विस्तार जगभर होऊ शकतो.
हवामान बदल आणि त्याचा पृथ्वीवर होणारा परिणाम उदाहरण अधिक जाणून घेण्यासाठी येथे वाचा: हवामान बदलाचे परिणाम:फळे व भाजीपाला उत्पादन
निष्कर्ष
आइसलँडमध्ये इतिहासात पहिल्यांदाच डासांची नोंद झाली आणि डासांची उपस्थिती हा फक्त एक वैज्ञानिक शोध नाही, तर तो हवामान बदलाच्या वेगवान परिणामांचा स्पष्ट पुरावा आहे. उष्णतेमुळे नवे प्रदेश डासांसाठी योग्य होत आहेत आणि हे मानवी जीवनासाठी नवीन आव्हाने निर्माण करत आहे.
ही घटना आपल्याला सावध करते की पृथ्वीवरील प्रत्येक तापमानातील बदल गंभीर परिणाम घडवू शकतो.
